Bize ile Bağlan

KÜLTÜR SANAT

Servet-i Fünun edebiyatının nesir ustası: Halid Ziya Uşaklıgil

Yayınlanan

aktif

Servet-i Fünun edebiyatının nesir ustası: Halid Ziya Uşaklıgil

Dil ve üslubuyla Türk romanına yenilik getiren, Servet-i Fünun edebiyatının usta kalemi Halid Ziya Uşaklıgil‘in vefatının üzerinden 76 yıl geçti.

Uşaklıgil, Uşaklı Helvacızadeler ailesine mensup halı tüccarı Halil Efendi ile Behiye Hanım’ın çocuğu olarak 1866’da İstanbul Eyüpsultan’da dünyaya geldi.

Mahalle mektebindeki ilk eğitiminin ardından Fatih Askeri Rüştiyesi’ne devam eden Uşaklıgil, eğitimini, babasının işlerinin bozulması üzerine taşındıkları İzmir’deki rüştiyede sürdürdü.

Halid Ziya Uşaklıgil, İzmir’de Ermeni Katolik rahiplerin çocukları için kurulmuş yatılı bir okula devam etmesiyle Fransızcaya ilgi duyarak, Fransız edebiyatını yakından tanımaya başladı.

İlk yazılarını öğrencilik yıllarında okurlarla buluşturan yazar, İzmir çevresinde tanındıktan sonra “Hazine-i Evrak”ta çıkan “Deniz Danası” ve “Tercüman-ı Hakikat”te yayımlanan “Aşkımın Mezarı” eserleriyle İstanbul’da da ününü duyurdu.

Tevfik Nevzad ve Bıçakçızade Hakkı’yla beraber 1884’te “Nevruz” dergisini yayımlayan yazar, 1885’te de yine Tevfik Nevzad ile “Hizmet” ve “Ahenk” gaze­telerini çıkardı.

Hikaye ve tiyatro ile ilgili makalelerini bir araya getirdi

Tefrikalar halinde “Nemide”, “Bir Ölünün Defteri” ile “Ferdi ve Şürekası” adlı eserlerinin yanında dünya edebiyatı ve tiyatro tarihi hakkında yazı dizilerini bu dergide yayımlayan Uşaklıgil, hikaye ve tiyatro ile ilgili makalelerini “Hikaye” ve “Temaşa” adları altında bir araya getirdi.

Uşaklıgil, aynı zamanda Fransızcadan tercümeler yapmaya devam ederken, hariciyeci olmak için İstanbul’a geldi. Ama başvurusu kabul edilmedi. Usta edebiyatçı, Türkçede basılmış ilk Fransız edebiyatı tarihi eseri olan “Garbdan Şarka Seyyale-i Edebiye: Fransa Edebiyatının Numune ve Tarihi”ni 1885’te kaleme aldı.

Daha sonra İzmir’e dönen Uşaklıgil, İzmir Rüşdiyesi ile Osmanlı Bankası’nda görev aldı ve İzmir İdadisi’nin açılmasının ardından burada Türk edebiyatı ve Fransızca öğretmeni olarak çalıştı.

Servet-i Fünun edebiyatının roman ve hikaye türünün önemli isimlerinden biri olan Halid Ziya Uşaklıgil, edebiyat otoritelerince Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk romanları kaleme alan yazar olarak gösterildi.

Uşaklıgil, 1889’da Meclis-i Ayan Reisi Emin Ali Efendi’nin kızı Fatma Memnune Hanım ile evlendi. Usta yazarın bu evliliğinden Vedide, Bihin, Sadun, Güzin, Vedat ve Bülent dünyaya geldi.

Recaizade Mahmut Ekrem aracılığıyla 1896’da Edebiyat-ı Cedide topluluğuna katılan Uşaklıgil’in “Mai ve Siyah” ile “Aşk-ı Memnu” romanları Servet-i Fünun dergisinde tefrika edildi. Fakat dergi 1901’de kapatıldı.

“Kırık Hayatlar” romanının tefrikası yarım kaldı

Kızının hastalığı nedeniyle hava değişimi için gittiği Büyükada’da “Kırık Hayatlar” adlı romanını yazarken, kızı Güzin’in vefatıyla bu romanını yarıda bırakan Uşaklıgil, dönemin yönetiminin yazı hayatına uyguladığı sansür ve başına gelen hadiseler sebebiyle uzun yıllar roman yazmaya ara verme kararı aldı.

Uşaklıgil, 1908’e kadar hiçbir eser kaleme almadı ve bu dönemde Darülfünun’da Batı edebiyatı tarihi ile estetik dersleri verdi.

Daha sonra Sabah ve Tanin gazete­lerinde, “Resimli Kitap”, “Mehasin”, “Musavver Muhit” dergilerinde yeniden yazmaya başlayan Uşaklıgil’in son romanı “Nesl-i Ahir”, Sabah gazetesinde tefrika edildi.

Uşaklıgil, yazdığı “Kırk Yıl” adlı hatıratında, değişen zamanın etkisiyle “Nesl-i Ahir” romanıyla ilgili memnuniyetsizliğini dile getirerek, bu roman hakkında şunları kaydetmişti:

“Bir tefrika tutturdum. Bu büyük bir roman olacaktı, büyük ve mühim. İstibdat idaresine karşı isyan taşıyan genç nesil, bu romanda timsalini bulmuş olacaktı. Ona Nesl-i Ahir demiştim. Eser baştan başa yazıldı ve neşredildi. Fakat günler, umulmayan hadisatını getirdikçe eser mevzunun esasından uzaklaşmaya başlayarak, nihayet gide gide her adımda yatağını değiştirerek, yayıldığı sahada kaybolan bir ırmak dağınıklığı ile ne olduğu belli olmayan bir şekil aldı. Bugün ona uzaktan bakınca bu uzun kitaptan ancak 29 sahifelik birkaç parçayı belki nisyandan kurtarmak zahmetine değer diye düşünüyorum. Geri kalanları yakmak, yok etmek isterdim.”

Sultan Reşat ile gezilere çıktı

Sultan Reşat’ın tahta çıkmasından sonra İttihat ve Terakki’nin önerisiyle 1909-1912 yılları arasında başkatip olarak sarayda görevlendirilen tecrübeli yazar, görevi gereği padişahla gezilere çıktı.

Başkatipliğin ardından Ayan Meclisi üyesi de olan Uşaklıgil, tedavi amacıyla 1914’te gittiği Avrupa seyahatinde kaleme aldığı gezi notlarını “Almanya Mektupları” başlığıyla Tanin gazetesinde yayımladı.

Darülbedayi’de edebi kurul üyeliğinde de bulunan yazar, İttihat ve Terakki’nin iktidardan düşmesinin ardından Osmanlı’da tütün ekimi, satışı ve ticaretiyle ilgili kararlar alan Reji İdaresi’nde yönetim kurulu başkanlığına getirildi.

Halid Ziya Uşaklıgil, Cumhuriyet’in ilanından sonra Yeşilköy’deki köşküne çekilerek edebiyat çalışmalarına yoğunlaştı ve “Aşk-ı Memnu” eserini 1925’te okurların beğenisine sundu.

Hikayelerinde halktan kişileri anlattı

Yaklaşık 60 yıl süren yazı hayatında öykü, roman, düzyazı, şiir, tiyatro, anı, hitabet, makale gibi değişik türlerde yapıtlar veren Uşaklıgil, romanlarında yakından tanıyıp gözlemlediği, içinde yaşadığı dönemin aydın ve varlıklı çevrelerini gerçekçi bir üslupla anlatırken, hikayelerinde daha çok halktan kişileri ele aldı.

Usta edebiyatçı, anı türündeki yazılarıyla 1930’lu yıllarda edebiyat dünyasında aktüel bir isim haline gelirken, Harf İnkılabı’ndan sonra bazı eserlerini sadeleştirerek yeniden yayımladı.

Modern Türk edebiyatına romanları ve hikayeleriyle katkı sağlayan yazar, her türlü tedaviyi reddettiği uzun bir hastalık sürecinin ardından 27 Mart 1945’te hayatını kaybetti ve Bakırköy Mezarlığı’na defnedildi.

Usta edebiyatçının eserleri ise şöyle:

Roman: “Sefile”, “Nemide”, “Bir Ölünün Defteri”, “Ferdi ve Şürekası”, “Mai ve Siyah”, “Kırık Hayatlar”, “Aşk-ı Memnu”, “Nesl-i Ahir”

Hikaye: “Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası”, “Bir Muhtıranın Son Yaprakları”, “Küçük Fıkralar”, “Bir Yazın Tarihi”, “Solgun Demet”, “Sepette Bulunmuş”, “Bir Hikaye-i Sevda”, “Hepsinden Acı”, “Onu Beklerken”, “Aşka Dairdi”, “İhtiyar Dost”, “Kadın Pençesi”

Oyun: “Firuzan”, “Kabus”, “Fare”

Anı: “Kırk Yıl”, “Bir Acı Hikaye”, “Saray ve Ötesi”

Mensur Şiir: “Mezardan Sesler”, “Mensur Şiirler”

Gezi Yazıları: “Almanya Mektupları”, “Alman Hayatı”

Deneme: “Fransız Edebiyatının Numune ve Tarihi”, “Hikaye ve Temaşa”, “Yunan Edebiyatı”, “Latin Edebiyatı”, “Alman Tarih-i Edebiyatı”, “Fransız Tarih-i Edebiyatı”, “Sanata Dair”

Kültür

Diyarbakır’da PKK’nın ziyan verdiği kiliseler onarıldı

Surp Giragos Ermeni ve Mar Petyun Keldani kiliselerinin Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca sağlanan kaynakla Vakıflar Genel …

Yayınlanan

aktif

Yazar

Surp Giragos Ermeni ve Mar Petyun Keldani kiliselerinin Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca sağlanan kaynakla Vakıflar Genel Müdürlüğünün kontrollüğünde 2019’da başlatılan onarım emek masrafları tamamlandı.

Kiliseler için 32 milyon lira harcandı

Onarımları tamamlanan ve 7 Mayıs’ta açılışı gerçekleştirilecek kiliseler için 32 milyon harcandı.

Ayrıyeten Surp Giragos Ermeni Kilisesi’nde 8 Mayıs’ta ayin yapılacak.

“Yurt içi ve yurt dışından birçok ziyaretçi oluyordu”

Ayık, “Yurtiçi ve yurt dışından birçok fert kiliseyi ziyaret ediyordu. lakin 2015’te maalesef o hadiselerden ötürü kilise tekrardan ziyan gördü. Kilise görmüş olduğu ziyan sonrası 2019’a kadar kapalı kaldı.” dedi.

“Yıkım olunca büyük bir hüzün duyduk.” tabirini kullanan Ayık, “Hem verdiğimiz çalışmalar boşa gitti bununla birlikte bu türlü bir yapının ziyan görmesi aslında bizi çok üzüyordu.” formunda konuştu.

“Her şey bizim için olağanüstü olarak yapıldı”

Kilisenin tekrardan onarımı için Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Diyarbakır Valiliği ile görüşmeler gerçekleştirdiklerini anlatım eden Ayık şunları kaydetti:

“İlk onarımı cemaatimizden topladığımız yardımlarla yapmıştık. lakin hadiselerden sonrasında bu yardımları toplamak birazcık olanaksız hale geldi. Bu konuda Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımızla görüştük, Valiliğimizin de dayanağıyla finansman sağlandı. Vakıflar Genel Müdürlüğü denetiminde bu onarımı gerçekleştirdik. Onarım eski haline müsait olarak yapılmıştır. Kilisede bir torba bile çimento kullanılmadı. Eski harçlar ve yörenin bazalt taşı kullanılmıştır. Onarımla her şey bizim için harika olarak yapıldı.”


“İbadethaneye ziyan vermek, insanlık için utanç verici”

Ayık şöyle konuştu:

“Bu kadar ortadan sonra bu kilisenin açılması bize büyük saadet veriyor. Burası bir tek bir ibadethane değil birebir vakitte bir toplumsal yerdir da. Birinci onarımdan sonrasında burayı günde yüzlerce birey ziyaret ediyordu. Ziyaretçiler içinde her insan vardı, Türk’ü, Müslüman’ı, Hristiyan’ı… Onlar burada birbirilerini görüp konuşuyordu ve haliyle bir yakınlık meydana geliyordu. Şu anda yeniden kilisenin ibadete açılacak olması bizim açımızdan fazlaca memnuniyet verici bir durumdur. İbadethane fakat muayyen bir ırk, makul bir din için değildir. tüm dünya insanlarının gelip allaha dua ettikleri bir yerdir. Kilise, cami, tapınak her türlü ibadethaneye ziyan vermek insanlık için utandırıcı bir durumdur.”


Kilisenin açılışını 7 Mayıs’ta gerçekleştireceklerini aktaran Ayık, 8 Mayıs’ta da büyük bir ritüel yapacaklarını anlatım etti.

Devamını görüntüle

Kültür

Çok mantıklı: beyaz perde koltukları neden kırmızıdır

Hangi şehire giderseniz gidin, beyazperdeye girdiğinizde sizi kırmızı koltuklar karşılayacaktır. Sırf beyazperde değil, opera, tiyatro, konser …

Yayınlanan

aktif

Yazar

Hangi şehire giderseniz gidin, beyazperdeye girdiğinizde sizi kırmızı koltuklar karşılayacaktır.

Sırf beyazperde değil, opera, tiyatro, konser ve öteki sanat etkinliklerinde de kırmızı koltukları görmeniz mümkündür.

Geçmişten günümüze, kültür sanat etkinliklerinin gerçekleştirildiği ortamlarda kırmızı koltuklar adeta bir sembol haline gelmiştir.

Çoklukla alışveriş merkezlerinde, yemek katlarında, restoranların amblemlerinde görmeye alışık olduğumuz kırmızının manasını “daha dikkat çekici” diye düşünürüz.

Kırmızı, özellikle duyu etkisinde, dalga uzunluğu en uzun olan ve memnunluk verici renk olarak isimlendirilir. Kalp basıncı ile birlikte koku duyusunu da tetiklediği, pek epeyce klinik müşahedeyle ortaya konulmuştur. Bu manada uyarıcı bir renk olarak isimlendirilebilir.

Pekala sinema aslına bakarsan karanlık bir ortam iken, neden kırmızı koltukların tercih edildiğini hiç düşündünüz mü…

Sinema koltuklarının kırmızı olmasının nedeni hem biyolojik, hem fizyolojik, bununla bir arada ruhsal…

Sinema koltukları kırmızı zira:

İnsan beyni düşük ve yüksek ışıkta renkleri farklı algılar. Bulunduğumuz ortamda fer azaldıkça etrafımızdaki renkleri mavi görmeye eğilimliyizdir. Düşük ışıkta görmeyi kaybettiğimiz birinci renk ise kırmızıdır. bu yüzden beyaz perde salonlarındaki koltuklar kırmızı renktedir.

Işıklar kapandığında koltuklar da yok olsun ve bize daha uygun bir izleme tecrübesi sunulsun gayesi güdülerek dizayn edilmiştir.

Devamını görüntüle

Kültür

Çarşamba’da 300 yıllık gelenek: Enderun yordamı teravih kılındı

Çarşamba Belediyesi tarafınca kaynaklanan tertip ile Abdullah Paşa Camisi’nde kalabalık bir iştirakle “Enderun Tarzı Teravih ve Cumhur …

Yayınlanan

aktif

Yazar

Çarşamba Belediyesi tarafınca kaynaklanan tertip ile Abdullah Paşa Camisi’nde kalabalık bir iştirakle “Enderun Tarzı Teravih ve Cumhur Müezzinliği” programı düzenlendi. Programında 300 yıllık saray geleneği yaşatıldı.

Teravih öncesinde münavebeli ezan ile başlayan programda hocalar okumalarıyla mest etti. Teravih namazının her 4 rekat ortasında ilahiler okundu. Mehmet Kemiksiz ve Enderun Hafızlar toplumu hocalarının okuduğu rahmetle Çarşambalılar unutulmaz bir akşam yaşadı.

“Camimiz tıklım tıklım doldu”

Teravih namazı sonrası izahat yapan Çarşamba Belediye Lideri Halit Doğan, “Bu geleneği hem Çarşamba’mızda gerçekleştirmenin tıpkı vakitte Enderun yolu teravih kılmakla alakalı büyük bir fedakar çabalama yürüten Mehmet Kemiksiz hocamızı ve beraberindekileri konuk etmenin memnunluğunu yaşadık. Çarşambalı hemşerilerimiz de hayli fazla ilgi gösterdiler. Camimiz tıklım tıklım doldu. Bizim için de unutulmaz bir geceydi” dedi.

“300 yıllık geleneği yaşattık”

Gecenin hocalarından Mehmet Kemiksiz, “Biz tarihte biliyoruz ki çok değil 80 yıl birincinin Rıdvan Paşa Camimizde bu geleneği yaşatan hafızlarımız varmış. Bu gelenek 300 yıllık bir gelenektir. Bugün Çarşambamızda uygulanmasının özel bir hedefi da var. İstanbul’da pek epey yerde bizler bunu uyguladık. Anadolu kentlerinin de kendisine bakılırsa bir sultan mescidi vardır. Bu içinde bulunduğumuz tapınak onlardan bir adedidir. 300 yılık bir geleneğin ihya etmenin huzuru var. Belediye liderimiz bu çeşit kültürel dokuları besleyen işlerde bizlere her müddet dayanak olmuştur” diye konuştu.

Çarşamba İlçe Müftüsü Cemal Uzun ise “Ordu’da çalıştığım vakit Enderun metodu teravih tertibi yapmıştık. Çarşamba’mızda da geniş kapsamlı bir biçimde bunu ifa ettik” biçiminde konuştu.

Vatandaşlar da düzenlenen tertipten çok mutlu kaldıklarını anlatım etti.

Devamını görüntüle

Trend Haberler